GÜNCEL

'Göçmen ve mültecilerin sa�l�k hakk�na eri�im engelleri ve ya�anan hak ihlalleri' raporu aç�kland�

�STANBUL - ETHA
28 Ocak 2026 Çar�amba

Göçmen ve mültecilerin sa�l�k hakk�na eri�im engelleri ve maruz kald�klar� hak ihlallerine ili�kin bir rapor haz�rlayan Göçmen Mülteci Dayan��ma A��, göçmenlerin maruz kald�� sorunlar�n giderilmesini istedi.

Göçmen Mülteci Dayan��ma A��, �nsan Haklar� Derne�i (�HD) �stanbul �ubesinde, "Göçmen ve mültecilerin sa�l�k hakk�na eri�im engelleri ve ya�anan hak ihlalleri" raporu aç�kland�.

Raporun sadece bir durum tespiti de�il sistemin sessizce yok etti�i binlerce hayat�n ard�ndan yükselen bir adalet ça�r�s� oldu�u belirtilen aç�klamada, "Göçmen sa�l��n� bir güvenlik veya parasal kazanç meselesi olarak gören yakla��mlar, toplumun tamam�n� kapsayan bir halk sa�l�� krizine ve vicdani bir çökü�e yol açm��t�r" denildi.

Bu y�k�m� durdurmak için acilen at�lmas� gereken ad�mlar �öyle s�raland�:

A. SA�LIK KURUMLARI 'GÜVENL� BÖLGE' �LAN ED�LMEL�D�R
Hastaneler �ifa merkezidir, gözalt� noktas� de�ildir. Sa�l�k kurumlar� her türlü kolluk denetiminden ar�nd�r�lmal�; kimliksiz veya kay�ts�z göçmenler Michael örne�inde oldu�u gibi birer "suçlu" de�il, "hasta" olarak muamele görmelidir. Hastanelerin kolluk denetiminden ar�nd�r�lm�� "Güvenli Bölgeler" olarak yeniden tan�mlanmas� ya�am hakk�n�n ilk �art�d�r.

B. STATÜDEN BA�IMSIZ, KO�ULSUZ SA�LIK ER��M�
Kay�ts�z statüsünde olsun ya da olmas�n; çocuklar, hamile kad�nlar, acil vakalar ve kronik/hayati hastal�� olan herkes için ko�ulsuz sa�l�k eri�imi derhal sa�lanmal�d�r.
1) 8 Katl�k "turist tarifesi"ne son: �nsani kriz ya�ayan göçmenlerden, "sa�l�k turizmi" ad� alt�nda vatanda��n 8 kat� ücret talep edilmesi uygulamas� durdurulmal�d�r. Sa�l�k hizmeti bir kar kap�s� de�ildir; tarifeler vatanda�larla e�itlenmelidir.
2) Suriyelilerin ASM Hakk�: Gebe ve bebek sa�l��n� korumak ad�na, Suriyeli s��nmac�lar�n Aile Sa�l�� Merkezlerine (ASM) eri�imi hiçbir ön ko�ul olmaks�z�n derhal iade edilmelidir.
3) Halk sa�l�� için statüden ba��ms�z a�� seferberli�i: Toplum sa�l��n� tehdit eden salg�n risklerini bertaraf etmek için, statü ve kay�t gözetmeksizin tüm göçmen çocuklar�n� kapsayan bir a�� seferberli�i mahalle düzeyinde (ASM'lerde) ba�lat�lmal�d�r. Beyo�lu gibi kozmopolit bölgelerin ihtiyac�n� kar��lamak üzere ivedilikle birinci basamak hizmet verecek "Yabanc� Uyruklular Poliklinikleri" aç�lmal�d�r.
4. GGM ve Cezaevlerinde "T�bbi Tahliye" ve Denetim Geri Gönderme Merkezleri (özellikle Arnavutköy GGM) ve cezaevleri birer tecrit merkezi olmaktan ç�kar�lmal�d�r.
🔹Mobil Tarama Ekipleri: GGM'lerde düzenli sa�l�k taramas� yapacak ba��ms�z mobil
ekipler kurulmal�d�r.
🔹 Tahliye �art�: Tüberküloz gibi kronik hastal�� olan göçmenler GGM veya cezaevlerinden derhal tahliye edilmeli; tedavileri tam te�ekküllü hastanelerde sürdürülmelidir.
5. Hukuki güvence ve adalete eri�im
🔹 K�s�tl�l�k kararlar�n�n esnetilmesi: Michael vakas� gibi ya�am hakk� ihlallerinde
dosyalara getirilen "k�s�tl�l�k kararlar�" savunma hakk�n� felç etmektedir. Barolar�n bu
dosyalara eri�imi kolayla�t�r�lmal� ve vekaletname �art� insani kriz durumlar�nda
esnetilmelidir.
🔹Acil Müdahale Sekretaryas�: Gözalt�na al�nan, hastanede rehin tutulan veya cenazesi teslim edilmeyen göçmenler için barolar�n ve hak örgütlerinin dahil oldu�u bir "Acil Müdahale Sekretaryas�" kurulmal�d�r.
🔹 �leti�im kanallar�: Göçmenlerin acil durumlarda (hukuki veya t�bbi) ula�abilece�i, ana dillerinde hizmet veren kal�c� bir telefon hatt� ve aktif bir e-posta adresi tahsis edilmelidir.
6. Sistemsel entegrasyon ve hak savunuculu�u
🔹 G78 Kodunun �ptali: Bula��c� hastal�klar� bir "s�n�r d��" gerekçesine dönü�türen G78 kodu uygulamadan kald�r�lmal�d�r. Hastal�� olan ki�iyi s�n�r d�� etmek de�il, tedavi etmek halk sa�l�� güvenli�inin temelidir.
🔹STK'lar�n dönü�ü: Sivil toplum kurulu�lar� tekrar sisteme entegre edilmeli; hastanelerdeki tercüman ve sosyal hizmet uzman� deste�i nitelikli bir �ekilde art�r�lmal�d�r.
🔹Çal��anlar�n Korunmas�: Sa�l�k hizmeti sunan personel üzerindeki "yard�m ve yatakl�k" gibi cezai yapt�r�m tehditleri kald�r�lmal�d�r.
🔹 Sendikal Destek: ��çi sa�l�� ve i� güvenli�i çerçevesinde, sendika tüzüklerine göçmen i�çilerin sa�l�k haklar�n� koruyan özel maddeler eklenmelidir.
🔹 Sürdürülebilir Proje Ortakl�klar�: K�sa süreli yard�mlar yerine; barolar, tabip odalar� ve ilgili derneklerin (ASEM vb.) içinde oldu�u, devletin denetleyici de�il "kolayla�t�r�c�" oldu�u uzun vadeli ve sürdürülebilir projeler hayata geçirilmelidir.
7. Siyasi kriminalizasyon ve sa�l�k hakk�: Ö�renci ve aktivist göçmenlere yönelik siyasi damgalama ve ajanl�k dayatmalar� son bulmal�; bu kodlar�n sa�l�k hizmetlerine eri�imde bir engel olarak kullan�lmas� yasaklanmal�d�r.
8. Göçmen/Mülteci sa�l��nda yerel yönetimlerin rolü: �BB ve di�er yerel yönetimler, mültecilere yönelik sa�l�k merkezlerini derhal i�levsel hale getirmeli; sivil toplum kurulu�lar� ile yap�lan laboratuvar ve tan� protokollerinde "kar amac� gütmeyen" kamu tarifelerini esas almal�d�r.
9. Merkezi sa�l�k sevk ve koordinasyon sekretaryas�: Göçmenlerin sa�l�k sisteminde kaybolmas�n� engellemek ad�na; "�effaf, ula��labilir ve çok dilli" bir yönlendirme mekanizmas� kurulmal�d�r. Hastalar�n ba�vurabilece�i net bir e-posta adresi, telefon hatt� ve fiziksel bir koordinasyon ofisi arac�l��yla sevk süreçleri yönetilmelidir. Bu sekretarya, hastane ile hasta aras�ndaki dil ve bürokrasi bariyerini a�an bir "hak arama merkezi" olarak i�lev görmelidir.
10. Stratejik savunuculuk ve yerel a�lar�n örgütlenmesi: Raporun ortaya koydu�u yap�sal krizden ç�k�� için sadece merkezi kararlar beklenmemeli, "a�a��dan yukar�ya" bir hak mücadelesi örgütlenmelidir:
🔹GSM'lerin fiili kullan�m� ve bask� grubu olu�turma: GSM'lerin tüm göçmenlere aç�k oldu�u gerçe�inden hareketle, sivil toplum kurulu�lar� bu merkezleri daha fazla zorlamal� ve "hizmet reddi" durumlar�n� raporlayarak idari dava/�ikayet süreçlerini i�letmelidir.
🔹Üçlü savunuculuk mekanizmas�
🔹Yerel a�lar�n örgütlenmesi ve muhtar kat�l�m�: Sa�l�k hakk� savunuculu�u sadece hastane kap�lar�nda de�il, mahalle ölçe�inde ba�lamal�d�r. STK'lar, göçmen dayan��ma a�lar� ve mahalle muhtarlar� aras�nda üçlü bir mekanizma kurulmal�d�r. Özellikle muhtarlar�n, göçmenlerin bar�nma ve sa�l�k sorunlar�ndaki "e�ik bekçisi" rolü, onlar� savunuculuk süreçlerine dahil ederek birer "hak kolayla�t�r�c�s�" haline getirilmelidir.

'Göçmen ve mültecilerin sa�l�k hakk�na eri�im engelleri ve ya�anan hak ihlalleri' raporu aç�kland�

�lgili Haberler